Criteria voor de keuze van een stof- en waterzuiger of een industriële stofzuiger
De keuze van de juiste stofzuiger hangt af van de stofcategorie (L, M, H), het benodigde zuigvermogen en het toepassingsgebied. Stof- en waterzuigers zijn geschikt voor gemengde stoffen, terwijl industriële stofzuigers bedoeld zijn voor speciale toepassingen, zoals explosiegevaarlijke stoffen of vloeistoffen. In deze gids worden de belangrijkste criteria uitgelegd om de juiste aankoopbeslissing te nemen.
In bewerkings- en verwerkingsbedrijven ontstaat onvermijdelijk stof en vuil, en voor het verwijderen daarvan zijn er in deze omgeving vaak bijzondere vereisten. Stof kan op de lange termijn niet alleen de gezondheid schaden, maar heeft ook negatieve gevolgen voor de kwaliteit van het productieresultaat.
De juiste stofzuiger is onmisbaar om de arbeidsomstandigheden te verbeteren en de kwaliteitsnormen te waarborgen.
Het ene stof is het andere niet
Terwijl grof stof zich snel bezinkt, blijft fijnstof lang in de ademlucht zweven, kan worden ingeademd en gezondheidsschade veroorzaken. Als het te verwijderen vuil niet alleen stof, maar ook grovere deeltjes bevat, moet de stofzuiger hierop zijn afgestemd. Als er nat stof, met vloeistoffen vermengde vaste bestanddelen of kleverig stof (bijvoorbeeld stof vermengd met oliën of lakresten) moet worden opgezogen, stelt dit weer andere eisen aan een stofzuiger. Stof zelf kan brandbaar zijn of een explosief mengsel vormen met de omgevingslucht.
De verschillende soorten stof worden ingedeeld in drie stofcategorieën, die informatie geven over de schadelijkheid van het betreffende stof en een leidraad bieden bij de vraag welke stofzuiger geschikt is voor welke stofcategorie.
Stofcategorieën
De geldende wetgeving voor de indeling in stofcategorieën en daarmee de basis voor de veilige verwijdering van stoffen is de EU-norm EN 60335-2-69, die in heel Europa van kracht is.
De vereiste categorie wordt bepaald door het gevaar voor de gezondheid en de explosiviteit van de betreffende stofsoorten. Een andere factor is de werkplaatsgrenswaarde (WGW). Hoe lager de WGW, hoe gevaarlijker de stof is.
De doorlaatgraad geeft de verhouding weer tussen de hoeveelheid stof of deeltjes die door het filter wordt doorgelaten en de oorspronkelijk aanwezige hoeveelheid, en wordt uitgedrukt als een percentage of een verhouding.
Meer gedetailleerde informatie over stof en de classificatie van stofverwijderende machines is verkrijgbaar bij het Institut für Arbeitsschutz der Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung
Geldende stofcategorieën volgens EN 60335-2-69, bijlage AA
Stofzuigers van stofcategorie L
Droge, voor de gezondheid gevaarlijke, niet-brandbare stoffen met WGW > 1 mg/m³
Stofcategorie: minimaal L
Maximale doorlaatgraad: < 1 %
Voorbeelden: huisstof, aarde, zand
Stofzuigers van stofcategorie M
Droge, voor de gezondheid gevaarlijke, niet-brandbare stoffen met WGW ≥ 0,1 mg/m³
Stofcategorie: minimaal M
Maximale doorlaatgraad: < 0,1 %
Voorbeelden: hout, beton, plamuur, lakdeeltjes
Stofzuigers van stofcategorie H
Droge, voor de gezondheid gevaarlijke, niet-brandbare stoffen met WGW < 0,1 mg/m³
Stofcategorie: H
Maximale doorlaatgraad < 0,005 %
Voorbeelden: schimmel, zeer fijn stof dat in de longen terechtkomt
Kankerverwekkende gevaarlijke stoffen volgens GefStoffV § 11, TRGS 905 resp. TRGS 906
Stofcategorie: H
Maximale doorlaatgraad: < 0,005 %
Voorbeelden: zware metalen, minerale vezels
Asbest volgens TRGS 519
Stofcategorie: H + Geschiktheid voor gebruik volgens TRGS 519
Maximale doorlaatgraad: < 0,005 %
Extra geschiktheid voor brandbare stoffen van alle stofexplosiecategorieën (met uitzondering van stoffen met een extreem lage minimale ontstekingsenergie < 1 mJ)
Stofcategorie: minimaal L met aanvullende keuring volgens DIN EN 60335-2-69, bijlage CC
Apparaten van het type Zone 22 (d.w.z. dat een explosieve atmosfeer in de vorm van een wolk van in de lucht aanwezig brandbaar stof bij normaal bedrijf doorgaans niet of slechts kortstondig aanwezig is)
Let op:
Mengsels van stof en lucht zijn explosiegevaarlijk als het stof uit brandbaar materiaal bestaat (bijv. hout, steenkool, cellulose, meel en andere organische stoffen). Lichte metaalstoffen (aluminium, magnesium) kunnen in combinatie met water reageren en waterstof vrijgeven, waardoor een explosiegevaarlijke atmosfeer ontstaat. Daarom moet de stofopvangbak na elke keer stofzuigen van lichtmetaalstof worden geleegd. Er bestaat ook explosiegevaar door aanwezige oplosmiddeldampen of gassen. Een explosieve atmosfeer moet voorafgaand aan reinigingswerkzaamheden worden verwijderd door voldoende ventilatie en ontluchting. Als dit niet mogelijk is, moeten speciale stofzuigers worden gebruikt die bestand zijn tegen gasexplosies.
Stof- en waterzuigers mogen niet worden gebruikt voor het opzuigen van brandbare vloeistoffen.
Zuigkracht
Voor een optimale zuigkracht is niet alleen een hoog wattage van belang; ook de juiste verhouding tussen onderdruk en luchtdebiet is doorslaggevend.
Een hoog luchtdebiet betekent een hoge snelheid van het opgezogen materiaal, en voor het opzuigen van zwaar materiaal of het opzuigen vanuit de diepte (bijvoorbeeld uit putten) is een hoge onderdruk nodig.
De diameter van de slang heeft bovendien een doorslaggevende invloed op de verhouding tussen het luchtdebiet en de onderdruk van de stofzuiger. De standaard meegeleverde slangmaten vallen binnen het gemiddelde bereik, wat een goede prestatie van de stofzuiger garandeert en in normale gevallen geen problemen oplevert bij het doorstromen van het opgezogen materiaal.
Om een constante zuigkracht van een stofzuiger te garanderen, is het gebruik van een goed gedimensioneerd hoofdfilter noodzakelijk. Hoofdfilters kunnen worden ondersteund door voorfilters. Om de afvoerlucht zo schoon mogelijk te houden, is het mogelijk om absoluutfilters (van stofcategorie H) achter het hoofdfilter te plaatsen.
Apparaatonderdelen
Slang
Voor optimale prestaties is een slang nodig die qua lengte, stevigheid en aansluitmaten aan de eisen voldoet. De slang moet een voldoende lange lengte hebben, zodat de stofzuiger niet voortdurend verplaatst hoeft te worden; aan de andere kant kan een te lange slang vooral bij het oprollen en vervoeren hinderlijk zijn. Bovendien neemt het zuigvermogen af naarmate de slang langer wordt. De slang moet flexibel zijn en een zo klein mogelijke buigradius hebben. Tegelijkertijd is het belangrijk dat hij vormvast is, zodat hij niet door externe mechanische invloeden kan vervormen.
Door de wrijving van de aangezogen deeltjes in de slang ontstaat een elektrostatische lading, die elektrische schokken kan veroorzaken en tot verwondingen of explosies kan leiden. Het is daarom belangrijk dat de zuigslang van een industriële stofzuiger kan worden geaard.
Als er vloeistoffen moeten worden opgevangen, moet de slang daarvoor geschikt zijn en, indien nodig, ook bestand zijn tegen logen en zuren.
Filters
Hoe groter het gezondheidsrisico is dat van stof uitgaat, hoe effectiever het filtersysteem van een stofzuiger moet werken. De belangrijkste maatstaf voor het beoordelen van de prestaties van een filtersysteem is de afscheidingsgraad. Deze geeft in procenten aan hoeveel van de in de luchtstroom aanwezige schadelijke stoffen daadwerkelijk wordt afgescheiden en is direct proportioneel met de stofcategorie.
Stofcategorie L: Afscheidingsgraad: 99%
Stofcategorie M: Afscheidingsgraad: 99,9%
Stofcategorie H: Afscheidingsgraad: 99,995%
Een filterelement vormt echter ook altijd een weerstand in de luchtstroom, en die weerstand is des te groter naarmate het filteroppervlak kleiner is en het filter meer vervuild is. Een klein filteroppervlak raakt bovendien sneller verstopt.
Veel modellen werken met een cycloonfiltersysteem. Hier stroomt de lucht tangentieel de opvangbak binnen en wordt het vuil zonder omleiding afgezogen. Het aangezogen vuil kan zo noch de aanzuigbuis verstoppen, noch rechtstreeks tegen het filter botsen, dat anders beschadigd zou kunnen raken. Dit verlengt de levensduur van het filter, wat niet alleen goed is voor het milieu, maar ook geld bespaart. Zwaardere vuildeeltjes worden aan de wand van de opvangbak afgeremd en zakken naar de bodem van de opvangbak. Het hoofdfilter hoeft dus alleen de lichtere vuildeeltjes te filteren, wat een lange levensduur van het filter bevordert.
Afhankelijk van het model van de zuiger en de vereisten worden verschillende hoofdfilters gebruikt. Deze verschillen qua opbouw, materiaal en coating en daarmee ook qua stofopnamecapaciteit, scheurvastheid en vochtbestendigheid.
Voor het opzuigen van vloeistoffen of mengsels van vloeistoffen en vaste stoffen is bijvoorbeeld het gebruik van een stof- en waterzuiger vereist en moet er rekening worden gehouden met de scheurvastheid van het filtermateriaal (papieren filters zijn niet geschikt). Vocht en nat stof verstoppen de filters sneller, waardoor het nodig kan zijn om de filters vaker te vervangen. Stof dat door contact met water opzwelt of uithardt (bijv. gips, cement …) kan een filter permanent verstoppen. Voor dergelijke taken zijn uitwasbare filters geschikt, die direct na gebruik moeten worden gereinigd.
Opvangbakr / afvalzak
Als de stofzuiger is uitgerust met een eenvoudige stofkamer, komt het opgezogen vuil terecht in een opvangbak die regelmatig moet worden geleegd, zodat het stof dat zich al in de opvangbak heeft verzameld niet opnieuw wordt opgewerveld en door het filter wordt aangezogen. Om deze reden en om de efficiëntie te waarborgen, mag de opvangbak ook niet volledig worden gevuld. Apparaten met een grotere stofopvangbak lijken daardoor voordelig, maar er moet rekening mee worden gehouden dat de stofzuiger ook met een gevulde opvangbak hanteerbaar blijft (bijvoorbeeld bij het vervoeren of legen van de bak). Spaanderzuigers beschikken bovendien over een zeefinzetstuk om vaste en vloeibare bestanddelen van elkaar te scheiden, zodat deze afzonderlijk kunnen worden afgevoerd.
Als er een stofopvangzak is voorzien, moet deze ook worden gebruikt, omdat het afgezette stof anders niet op een veilige manier kan worden verwijderd. Het materiaal van de opvangzak moet qua scheurvastheid en vochtbestendigheid zijn afgestemd op het opgezogen materiaal.
De verordening inzake gevaarlijke stoffen (GefStoffV) schrijft voor dat er bij het gebruik van de stofzuiger zo min mogelijk stof vrijkomt. Filterzakken mogen daarom niet worden geleegd en hergebruikt, aangezien er bij het legen grote hoeveelheden stof vrijkomen.
Om een veilige, zuinige en storingsvrije werking van de stofzuiger te garanderen, moet het apparaat regelmatig worden onderhouden en op zijn werking worden gecontroleerd. Hieronder vallen het reinigen van het apparaat, het vervangen van de stofopvangzakken en het vervangen van slijtageonderdelen (bijv. zuigslangen, filters).
Toepassingsvoorbeelden
De onderstaande voorbeelden zijn niet uitputtend en bij het opzuigen van gevaarlijke stoffen moet altijd naar het specifieke geval worden gekeken. Als een gevarenbron (bijv. het opzuigen van oplosmiddelen, chemicaliën, asbest, aluminium, houtstof enz.) wordt herkend of bekend is, moet hier bij de keuze van de geschikte industriële stofzuiger absoluut rekening mee worden gehouden. Verder zijn er enkele problematische stofsoorten die zelfs met GS-gecertificeerde stofzuigers slechts onder voorbehoud mogen worden opgezogen: bijvoorbeeld zeer fijn aluminium- en magnesiumstof, benzine enz. De beroepsvereniging kan hierbij helpen en de nodige informatie verstrekken.
Opzuigen van overwegend fijn stof
Hiervoor is een stofzuiger geschikt met een niet al te hoog vermogen maar een groot filteroppervlak (tenzij het gaat om stof met een hoog specifiek eigen gewicht, bijvoorbeeld metaalstof). Er moet rekening worden gehouden met de afscheidingscapaciteit van het filter, zodat de stofzuiger het stof opneemt en niet in grote mate weer aan het milieu afgeeft. Bij gezondheidsschadelijke stofsoorten moet een absoluutfilter worden gebruikt. Als het stof explosiegevaarlijk is, moet het apparaat voldoen aan de constructieklasse Zone 22.
Opzuigen van mengsels van fijn stof en grote stofdeeltjes
Voor deze taak moet een stofzuiger met een hoog vermogen en een groot filteroppervlak worden gekozen, die bovendien is voorzien van een mechanische voorfilter (cycloon) ter bescherming tegen beschadiging van het filter. Een groot filteroppervlak is noodzakelijk om voortijdige verzadiging van het filter te voorkomen en zo de stofzuiger op volle kracht te houden. Ook hier moet rekening worden gehouden met de richtlijnen voor stofcategorieën M, H en L met constructieklasse Zone 22.
Opzuigen van overwegend grote stofdeeltjes
Hier is de filterafscheiding niet zo belangrijk, maar de stofzuiger moet een hoog vermogen en een grote capaciteit hebben. Meestal volstaat hier een standaardapparaat, waarbij het vermogen van het apparaat moet worden afgestemd op de slangdiameter, de slanglengte en het op te zuigen materiaal. Als de stofzuiger in een explosiegevaarlijke omgeving wordt gebruikt, moet rekening worden gehouden met de ATEX-conformiteit.
Opzuigen van vloeistoffen waarin chemicaliën zijn opgenomen (mildere reinigingsmiddelen)
Hiervoor moet een stof- en waterzuiger worden gebruikt die door de fabrikant voor deze toepassing is bestemd. In de meeste gevallen wordt een apparaat met een roestvrijstalen opvangbakr aanbevolen. Bij agressieve media moet nauwkeurig worden vastgesteld hoe de medium zich gedraagt en aan welke eisen de zuiger moet voldoen.
Opzuigen van olie of oliehoudende vloeistoffen vermengd met spaanders
Gewone stof- en waterzuigers zijn niet opgewassen tegen het opzuigen van dit materiaal, omdat de verstuivingskenmerken van de vloeistoffen anders zijn dan bijvoorbeeld bij water. Spaanderzuigers zijn voorzien van een andere inlaat om het verstuivingsgedrag beter te kunnen beheersen.
Voor het afzuigen van productiemachines zijn spaanderzuigers met een geïntegreerd scheidingssysteem voor spaanders en emulsie geschikt.
Opzuigen van stoffen in een explosiegevaarlijke omgeving
Uit veiligheidsoverwegingen is in de meeste gevallen een persluchtzuiger aan te raden (met ATEX).
Vind in ons assortiment de juiste stofzuiger die aan uw eisen voldoet.
